ഭിന്നശേഷി പ്രമോഷൻ സംവരണം: 2021 മുതൽ 2026 വരെയുള്ള നിയമപോരാട്ടങ്ങളും സർക്കാർ നടപടികളും

കേരളത്തിലെ സർക്കാർ സർവീസിലുള്ള ഭിന്നശേഷിക്കാരായ ജീവനക്കാരുടെ തൊഴിൽ അവകാശങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണ്ണായക അധ്യായമാണ് പ്രമോഷൻ സംവരണം. ഭിന്നശേഷിക്കാർക്ക് സർക്കാർ സർവീസിൽ നിയമന സംവരണം ലഭിക്കുന്നത് ഇന്ന് പൊതുവേ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട അവകാശമാണെങ്കിലും, പ്രമോഷനിൽ (Promotion) സംവരണം ലഭിക്കുമോ എന്നത് വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന നിയമപരമായ തർക്കവിഷയമായിരുന്നു. എന്നാൽ 2021-ൽ സുപ്രീം കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച വിധിയും തുടർന്നുണ്ടായ സംഭവവികാസങ്ങളും ഈ വിഷയത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചു.

1. നിയമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം

ഭിന്നശേഷിക്കാർക്ക് പ്രമോഷനിൽ സംവരണം നൽകേണ്ടതിന്റെ നിയമപരമായ അടിത്തറ രണ്ട് പ്രധാന നിയമങ്ങളിലാണ് ഊന്നിയുരിക്കുന്നത്:

• Persons with Disabilities Act, 1995: ഈ നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 32, 33 എന്നിവ സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഭിന്നശേഷിക്കാർക്ക് സംവരണം ഉറപ്പാക്കാൻ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിരുന്നു.
• Rights of Persons with Disabilities Act, 2016: 1995-ലെ നിയമത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ ശക്തമായ സംരക്ഷണമാണ് 2016-ലെ നിയമം നൽകിയത്.
  • നിയമനത്തിൽ 4% സംവരണം.
  • വിവേചനം സമ്പൂർണ്ണമായി നിരോധിക്കൽ.
  • തുല്യ തൊഴിൽ അവസരം.
  • കരിയർ പുരോഗതിക്ക് (Career Progression) തുല്യ അവസരം.

നിയമനത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ല ഭിന്നശേഷി സംരക്ഷണം എന്നും, സർവീസ് കാലയളവിലെ മുന്നേറ്റവും വളർച്ചയും ഉറപ്പാക്കുക എന്നത് നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമാണെന്നും ഈ നിയമങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

2. വഴിത്തിരിവായ സുപ്രീം കോടതി വിധി (State of Kerala v. Leesamma Joseph – 2021)

2021 ജൂൺ 28-നാണ് കേരള സർക്കാരിന്റെ അപ്പീൽ തള്ളിക്കൊണ്ട് സുപ്രീം കോടതി ചരിത്രപ്രധാനമായ State of Kerala v. Leesamma Joseph കേസിൽ വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. കേസിലെ പ്രധാന നിരീക്ഷണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. പ്രമോഷൻ ഒരു നിയമപരമായ അവകാശമാണ്: ആദ്യ നിയമനത്തിൽ മാത്രം സംവരണം നൽകി പിന്നീട് പ്രമോഷനിൽ ഭിന്നശേഷിക്കാരെ ഒഴിവാക്കുന്നത് നിയമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉദ്ദേശ്യത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്.
2. Career Progression ഉറപ്പാക്കണം: ഭിന്നശേഷിക്കാർ താഴ്ന്ന തസ്തികകളിൽ മാത്രം കുടുങ്ങിക്കിടക്കാൻ പാടില്ല.
3. ‘ചട്ടങ്ങൾ ഇല്ല’ എന്ന കാരണം നിലനിൽക്കില്ല: “പ്രമോഷൻ സംവരണത്തിനായി പ്രത്യേക ചട്ടങ്ങളില്ല” എന്ന കേരള സർക്കാരിന്റെ പ്രധാന വാദം കോടതി തള്ളി. ചട്ടങ്ങൾ ഇല്ലാത്തത് ജീവനക്കാരുടെ നിയമപരമായ അവകാശം ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ലെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
4. Promotion Cadre Identification നിർബന്ധം: പ്രമോഷൻ ലഭിക്കുന്ന തസ്തികകൾ ഭിന്നശേഷിക്കാർക്കായി തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്.
5. മൂന്ന് മാസത്തെ സമയപരിധി: അനുയോജ്യമായ തസ്തികകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മൂന്ന് മാസത്തിനകം പ്രമോഷൻ സംവരണം നടപ്പാക്കണമെന്ന് കോടതി സർക്കാരിന് നിർദ്ദേശം നൽകി.

3. Siddaraju കേസിന്റെ സ്വാധീനം

Leesamma Joseph വിധിക്ക് മുമ്പ് തന്നെ Siddaraju v. State of Karnataka കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി പ്രമോഷൻ സംവരണത്തെ അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. Leesamma കേസിലെ വിധിയിലൂടെ ഈ നിലപാട് വീണ്ടും ശരിവെക്കപ്പെടുകയും പ്രമോഷൻ സംവരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് രാജ്യവ്യാപകമായി നിയമസ്ഥിതി വ്യക്തമാവുകയും ചെയ്തു.

4. കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ ഇടപെടൽ (2022)

2022-ൽ Jomy Joseph v. State of Kerala കേസിൽ കേരള ഹൈക്കോടതി സുപ്രീം കോടതി വിധി കർശനമായി നടപ്പാക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു:

• സുപ്രീം കോടതി വിധി നിർബന്ധമായും നടപ്പാക്കണം.
• ചട്ടങ്ങൾ രൂപീകരിക്കാത്തത് ഭിന്നശേഷിക്കാരുടെ അവകാശം നിഷേധിക്കാൻ കാരണമാകരുത്.
• പ്രമോഷൻ സംവരണം അനാവശ്യമായി വൈകിക്കരുത്.
• യോഗ്യരായ മുഴുവൻ ഭിന്നശേഷി ജീവനക്കാർക്കും ഉടൻ പ്രമോഷൻ നൽകണം.

5. കേരള സർക്കാർ ഉത്തരവും (2022) നടപ്പാക്കലിലെ പ്രതിസന്ധികളും

സുപ്രീം കോടതിയുടെയും ഹൈക്കോടതിയുടെയും കടുത്ത നിലപാടിനെ തുടർന്ന്, കേരള സർക്കാർ 2022 സെപ്റ്റംബർ 23-ന് പ്രമോഷൻ സംവരണം സംബന്ധിച്ച് പ്രധാന ഉത്തരവ് പുറത്തിറക്കി. പ്രമോഷൻ സംവരണത്തിന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുകയും, റോസ്റ്റർ തയ്യാറാക്കാനും തസ്തികകൾ തിരിച്ചറിയാനും വിവിധ വകുപ്പുകൾക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ, സർക്കാർ ഉത്തരവ് ഇറങ്ങിയിട്ടും പ്രായോഗിക തലത്തിൽ നിരവധി പ്രശ്നങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു:

• Promotion Post Identification: പല വകുപ്പുകളും പ്രമോഷൻ തസ്തികകൾ സമയബന്ധിതമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.
• Roster തയ്യാറാക്കുന്നതിലെ താമസം: കൃത്യമായ റോസ്റ്റർ ഇല്ലാത്തതിനാൽ പല വകുപ്പുകളിലും പ്രമോഷനുകൾ പഴയ രീതിയിൽ തന്നെ തുടരുന്ന സ്ഥിതിയുണ്ടായി.
• Seniority പ്രശ്നം: പ്രമോഷൻ വൈകിയത് കാരണം നിരവധി ഭിന്നശേഷി ജീവനക്കാർക്ക് സീനിയോറിറ്റി നഷ്ടപ്പെട്ടു.
• Supernumerary ജീവനക്കാരുടെ അനിശ്ചിതത്വം: സൂപ്പർന്യൂമററി തസ്തികകളിലുള്ള ജീവനക്കാർക്ക് പ്രൊബേഷൻ, പ്രമോഷൻ, സീനിയോറിറ്റി എന്നിവ നൽകുന്നതിൽ ഗുരുതരമായ കാലതാമസം നേരിട്ടു.

6. നിലവിലെ സ്ഥിതി (2023–2026)

നിയമപരമായി പ്രമോഷൻ സംവരണം നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും, പ്രായോഗിക തലത്തിൽ ഇത് എല്ലാ വകുപ്പുകളിലും ഒരേ രീതിയിലല്ല നടപ്പിലാക്കിയിട്ടുള്ളത്.

• സർക്കാർ ഉത്തരവുകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും വകുപ്പുതല നടപടികളിലെ വ്യത്യാസം കാരണം അർഹരായ പല ജീവനക്കാർക്കും ഇപ്പോഴും നീതിക്കായി കോടതികളെ സമീപിക്കേണ്ടി വരുന്നു.
• വിധി വന്ന് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും സുപ്രീം കോടതി ഉത്തരവ് സമ്പൂർണ്ണമായി പ്രാവർത്തികമാക്കാൻ സാധിച്ചിട്ടില്ലെന്ന ആക്ഷേപം ശക്തമാണ്.

7. നിയമപരമായ വിശകലനം

Leesamma Joseph വിധിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത, പ്രമോഷൻ എന്നത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഒരു ഔദാര്യമോ ആനുകൂല്യമോ (Administrative Concession) അല്ല, മറിച്ച് അത് ഭിന്നശേഷിക്കാരായ ജീവനക്കാരുടെ നിയമപരമായ അവകാശമാണ് എന്ന് വ്യക്തമാക്കിയതാണ്.

കോടതി മുന്നോട്ടുവെച്ച പ്രധാന തത്വങ്ങൾ:

• Career progression എല്ലാവർക്കും തുല്യമായി ലഭിക്കണം.
• Special Rules ഇല്ലെന്ന കാരണം പറഞ്ഞ് അവകാശം നിഷേധിക്കരുത്.
• പ്രമോഷൻ സംവരണം സർക്കാരിന്റെ ഇഷ്ടാനുസൃത തീരുമാനമല്ല, നിയമം നിർബന്ധമാക്കിയ അവകാശമാണ്.

8. ഇനി സർക്കാർ ചെയ്യേണ്ടത്

പ്രമോഷൻ സംവരണം പൂർണ്ണമായി ഫലപ്രദമാകാൻ താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ അടിയന്തരമായി പൂർത്തിയാക്കേണ്ടതുണ്ട്:

1. എല്ലാ വകുപ്പുകളിലും പ്രമോഷൻ തസ്തികകൾ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചറിയുക.
2. ഏകീകൃതമായ റോസ്റ്റർ സംവിധാനം നിലവിൽ വരുത്തുക.
3. മുൻകാലങ്ങളിൽ പ്രമോഷൻ നിഷേധിക്കപ്പെട്ട ജീവനക്കാരുടെ പരാതികൾ പരിശോധിക്കുക.
4. അർഹരായ ജീവനക്കാർക്ക് നോട്ടിയണൽ (Notional) പ്രമോഷൻ അനുവദിക്കുകയും സീനിയോറിറ്റി പുനഃക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുക.
5. സൂപ്പർന്യൂമററി ജീവനക്കാർക്ക് തുല്യ സർവീസ് ആനുകൂല്യങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുക.

ഉപസംഹാരം

2021-ലെ ലീസമ്മ ജോസഫ് കേസ് വിധി ഭിന്നശേഷിക്കാരുടെ തൊഴിൽ അവകാശ പോരാട്ടങ്ങളിലെ ചരിത്രപരമായ നാഴികക്കല്ലാണ്. ഇത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഔദാര്യമല്ല, നിയമപരമായ അവകാശമാണെന്ന് ഉച്ചത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ച ഒന്നാണ്. സർക്കാർ ഇതിനകം മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അത് എല്ലാ വകുപ്പുകളിലും പൂർണ്ണമായും കൃത്യമായും നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ ഭിന്നശേഷിക്കാരായ ജീവനക്കാർക്ക് ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന തുല്യ അവസരവും തൊഴിൽ പുരോഗതിയും പൂർണ്ണ അർത്ഥത്തിൽ ലഭ്യമാകൂ.